Rust voor de baby

Hoeveel rust heeft je baby nodig?

Baby’s die de eerste drie maanden van hun leven extreem veel huilen*, hebben veel baat bij rust en regelmaat. Dit blijkt uit het landelijke onderzoek Effectiviteit van inbakeren bij baby’s die excessief huilen.

Het bieden van rust en regelmaat had bij nagenoeg alle baby’s een positieve uitwerking. ‘Het vraagt wel inzet van ouders’, licht projectcoördinator Bregje van Sleeuwen toe. ‘Maar als het ritme eenmaal gewoonte wordt, heb je een gezonde basis gelegd voor het stellen van grenzen. Een gezin plukt daar jarenlang vruchten van.’ Bregje van Sleeuwen en pedagoog/psychotherapeut Monique L’Hoir bestudeerden de afgelopen drie jaar baby’s die veel huilen zonder medische oorzaak. In het Wilhelmina Kinderziekenhuis in Utrecht keken ze naar de effecten van rust, regelmaat en inbakeren op de oververmoeide zuigelingen. De resultaten zijn intussen bekend, maar ze zijn nog niet internationaal gepubliceerd. Toch kan Van Sleeuwen al een tipje van de sluier oplichten. ‘Wat ik kan zeggen, is dat erg veel van de vierhonderd baby’s het goed hebben gedaan. Al na een week was er een flinke daling. Ze bleken op te bloeien van de rust en kregen vrolijke en tevreden koppies.’

Voorlichting en huilgedrag

Van Sleeuwen en L’Hoir hopen dit najaar een algemene richtlijn te presenteren waarbij in eerste instantie de JGZ landelijk mee gaat werken. Op deze manier kunnen cb-artsen en wijkverpleegkundigen een eenduidig advies aan ouders geven. Later volgen de kraamverzorgenden en de verloskundigen. Van Sleeuwen: ‘Eigenlijk moeten de ouders in de kraamtijd al horen hoeveel rust hun baby nodig heeft en dat een baby niet gedijt bij veel drukte.’ Volgens Van Sleeuwen ligt vanwege tijdgebrek de nadruk tijdens de kraamperiode vooral op zorg, borstvoeding en het ontlasten van ouders. ‘Het si goed als kraamverzorgsters ook voorlichting geven over slaap- en huilgedrag. De eerste week eet en slaapt een baby voornamelijk, terwijl het kindje daarna wat langer wakker blijft.’ Daarom pleit Van Sleeuwen voor meer voorlichting. Denk aan het doornemen van rust- en regelmaatadviezen, vermoeidheidssignalen of informeren over normaal huilgedrag. ‘Het is bijvoorbeeld absoluut geen ramp als een kindje even een kwartiertje huilt voordat het in slaap valt. Sterker nog het is normaal dat een zuigeling van zes weken twee a tweeënhalf uur per dag huilt. De grens met excessief huilen is eigenlijk flinterdun.’Daarnaast geven de onderzoekers aan dat voedingswisselingen en het overgaan van borstvoeding op flesvoeding bij excessief huilen slechte raadgevers zijn. ‘Meestal is er niets mis met de voeding. Bovendien creëer je meer lichamelijk onrust.’

Hypoallergeendieet

Vierhonderd baby´s van nul tot twaalf weken werden onderzocht. Om een selectie te kunnen maken, kregen de baby´s de eerste week een hypoallergeen dieet (Friso allergy care of een hypoallergeen dieet bij borstvoeding). Zuigelingen die na de bewuste week minder huilden en beter sliepen, werden uitgesloten van onderzoek en terugverwezen naar het consultatiebureau. Baby´s bij wie geen verbetering optrad, kwamen in aanmerking voor het onderzoek. Deze kinderen werden willekeurig verdeeld in twee groepen. Bij de eerste groep kregen de ouders het advies`Geef je kind rust, regelmaat en eenduidigheid’. Dit kan door het opbouwen van een eenduidig dagritme, door steeds dezelfde volgorde te hanteren, zoals wakker worden, voeden, knuffelen, spelen en het kind bij de eerste signalen van vermoeidheid weer wakker in bed leggen. Het ritme werd dus niet bepaald door de klok. De tweede groep kreeg dezelfde richtlijnen als de eerste groep, met daarbij het advies de baby in te bakeren tijdens elke slaap.

Drie tips om oververmoeidheid en overmatig huilen te voorkomen

1. Een kind dat in slaap wordt geholpen, wordt vaak bij het geringste geluid of door elke willekeurige eigen beweging wakker. Leg daarom een baby wakker in bed, zodat hij vervolgens uit zichzelf in slaap leert vallen.
2. Een deken stevig ingestopt tot onder het matras, die reikt tot de kin terwijl de voeten bij het voeteneinde liggen, kan het uitschieten van armen en benen beperken, wat de kwaliteit van de slaap ten goede komt.
3. Rust is een gezonde afwisseling van waken en slapen, een rustige omgeving, niet meer dan één uitstapje per dag, voortdurend vermaak van het kind, slapen in de box, veel bezoek en/of uitstapjes die indruisen tegen het slaapritme van het kind.

Regiotour

Dit najaar start de JGZ regio tour. In samenwerking met Friso Kindervoeding worden medewerkers JGZ geschoold in begeleiding van ouders met excessief huilende baby’s en preventie van excessief huilen. De rayonmanagers van Friso Kindervoeding zullen de thuiszorgorganisatie hierover informeren. Daarnaast wordt een nota Excessief Huilen met nieuwe richtlijnen uitgebracht vanuit Zorg (voormalige Landelijke Vereniging Thuiszorg) en het Wilhelmina Kinderziekenhuis.

Huilbaby's

Huilen is normaal gedrag in de ontwikkeling van kinderen. Het is in de eerste maanden een belangrijke manier contact te maken met de ouder. Soms huilen baby’s zoveel dat we dat excessief huilen noemen. Hierbij gaan we uit van de meest eenvoudige definitie van excessief huilen: ‘de ouders vinden dat de baby overmatig huilt’. De perceptie van ouders kan namelijk verschillen. Wat voor de één veel is, kan voor de ander dragelijk zijn. Naar schatting is 10 tot 15 % van de baby’s een huilbaby.

Gevolgen

Het huilen kan ouders tot wanhoop drijven en uit een onderzoek van TNO blijkt dat 1 op de 20 ouders iets doet, wat schadelijk kan zijn voor het kind. Dit kan gaan van smoren met de hand tot het geven van tikken. De Jeugd Gezondheid Zorg moet zich bewust zijn van de risico's die verbonden kunnen zijn aan het huilen van baby's en ouders leren op een goede manier om te gaan met het huilen. Ook het informeren over normaal huilgedrag van een baby kan daarbij helpen.

Effectieve aanpak

Door het Wilhelmina Kinderziekenhuis (UMC Utrecht) is met wetenschappelijk onderzoek aangetoond dat adviezen betreffende het aanbrengen van rust en regelmaat en het kind wakker in bed leggen effectief zijn bij huilbaby’s. Verder blijkt dat het aanbrengen van rust en regelmaat, al dan niet gecombineerd met inbakeren tot hetzelfde resultaat leidt. Op basis van dit onderzoek heeft Actiz in februari 2007 een nota over de aanpak van excessief huilen geschreven. Het gaat om adviezen over het aanbrengen van rust en regelmaat, met of zonder inbakeren, voor zuigelingen die toenemend huilen of de eerste tekenen van excessief huilen vertonen. Aangezien inbakeren veilig dient te gebeuren voor wat betreft heupdysplasie en wiegendood, heeft het aanbrengen van rust en regelmaat altijd prioriteit boven inbakeren. Onderzoek laat zien dat bij baby’s van 1-7 weken rust en regelmaat gecombineerd met inbakeren effectiever is en bij baby’s ouder dan 7 weken daarentegen rust en regelmaat zonder inbakeren effectiever is.

Richtlijn in concept

Deze informatie vormt de basis voor een Jeugd Gezondheid Zorg Richtlijn van het RIVM die nu in ontwikkeling is (november 2008).

Kraamtijd

Baby’s die de eerste drie maanden van hun leven extreem veel huilen, hebben veel baat bij rust en regelmaat. Dit blijkt uit het landelijke onderzoek Effectiviteit van inbakeren bij baby’s die excessief huilen. Het bieden van rust en regelmaat had bij nagenoeg alle baby’s een positieve uitwerking. ‘Het vraagt wel inzet van ouders maar als het ritme eenmaal gewoonte wordt, heb je een gezonde basis gelegd voor het stellen van grenzen. Een gezin plukt daar jarenlang vruchten van.’ Eigenlijk moeten de ouders in de kraamtijd al horen hoeveel rust hun baby nodig heeft en dat een baby niet gedijt bij veel drukte. De eerste week eet en slaapt een baby voornamelijk, terwijl het kindje daarna wat langer wakker blijft. Het is absoluut geen ramp als een kindje even een kwartiertje huilt voordat het in slaap valt. Sterker nog het is normaal dat een zuigeling van zes weken twee a tweeënhalf uur per dag huilt. De grens met excessief huilen is eigenlijk flinterdun. Daarnaast brengen voedingswisselingen en het overgaan van borstvoeding op flesvoeding vaak nog meer lichamelijke onrust. Er is meestal niets mis met de voeding.

Drie tips om oververmoeidheid en overmatig huilen te voorkomen

1. Een kind dat in slaap wordt geholpen, wordt vaak bij het geringste geluid of door elke willekeurige eigen beweging wakker. Leg daarom een baby wakker in bed, zodat hij vervolgens uit zichzelf in slaap leert vallen. 2. Een deken stevig ingestopt tot onder het matras, die reikt tot de kin terwijl de voeten bij het voeteneinde liggen, kan het uitschieten van armen en benen beperken, wat de kwaliteit van de slaap ten goede komt. 3. Rust is een gezonde afwisseling van waken en slapen. Een onrustige omgeving, voortdurend vermaak van het kind, slapen in de box, veel bezoek en/of uitstapjes zijn dingen die indruisen tegen het slaapritme van het kind.

Huilbaby’s: het product van hun omgeving?

Besteed aandacht bij verdriet en spanning bij ouders en aan de relatie die dit heeft met het huilgedrag van hun kind. Dit concludeert kinderarts en sociaal pediater Pieter Zwart. Hij verrichtte tussen 1997 en 2003 onderzoek naar huilbaby’s op de kinderafdeling van de Isala Klinieken in Zwolle. Bij vrijwel alle kinderen die tussen 1997 en 2003 ter observatie werden opgenomen, bleek het huilpatroon in het ziekenhuis binnen enkele dagen spontaan normaal, dus zonder enige vorm van medisch handelen. Bij 97 procent van hen was geen medische oorzaak te vinden voor het langdurige huilen in de thuissituatie. ‘Dat huilbaby’s zoveel huilen, komt voor een deel door spanningen in het gezin’, aldus Zwart. ‘Wanneer een baby veel huilt, zullen ouders al het mogelijke doen om het huilen te laten stoppen. De ouders en het kind raken gespannen, het huilen neemt niet af, de spanning neemt toe en het gezin komt in een vicieuze cirkel terecht. Het is belangrijk om de ouders te erkennen in hun machteloosheid en een vorm van steun te bieden die recht doet aan hun gevoelens, die ontspanning geeft en niet leidt tot onnodig en langdurig zoeken naar een medische oorzaak. Rust en regelmaat zijn de pijlers van de ondersteuning.’